Η ΡΟΗ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ

Ο τρόπος λειτουργίας των σύγχρονων βιομηχανικών μονάδων στηρίζεται στην δημιουργία ροής των υλικών. Ο σκοπός των παραγωγικών μονάδων είναι η παραγωγή και η παράδοση ποιοτικών προϊόντων με το μικρότερο δυνατό κόστος. Σύμφωνα με τις πλέον σύγχρονες και εφαρμόσιμες τάσεις της παγκόσμιας βιομηχανίας, κόστος σημαίνει σπατάλη. Σύμφωνα με αρχικές εκτιμήσεις της Λιτής Παραγωγής (Lean Manufacturing), (Taichi Ohno, Daniel Jones, James Womack), ως σπατάλη νοείται:

1.      Η δημιουργία ελαττωματικών προϊόντων (άχρηστα προϊόντα – απορρίμματα, επιδιόρθωση αυτών,  αντικατάσταση αυτών με ποιοτικά προϊόντα, έλεγχος – εποπτεία στις μηχανές προς αποφυγή αυτών κ.α.).

2.      Η αναμονή των υλικών μετά από επεξεργασία στις μηχανές (καθυστέρηση στην συνολική επεξεργασία, συσσώρευση υλικών και μη απορρόφηση από τις μηχανές).

3.      Η δημιουργία μη αναγκαίων ή λανθασμένων διεργασιών.

4.      Η υπερπαραγωγή προϊόντων με αποτέλεσμα να μην πωλούνται.

5.      Οι άσκοπες και υπερβολικές κινήσεις εργαλείων και ανθρώπων.

6.      Η δημιουργία αποθεμάτων (υπερβολικές ποσότητες πρώτων υλών, υλικών στην παραγωγή και τελικών προϊόντων).

7.      Οι άσκοπες και υπερβολικές μετακινήσεις παρτίδων υλικών σε μεγάλες αποστάσεις.

8.      Η παραμέληση και υποτίμηση της δημιουργικότητας του εργατικού δυναμικού (χάσιμο χρόνου, ιδεών, ικανοτήτων, και βελτίωσης.

Εικόνα. 1. Διεργασίες που δεν προσθέτουν αξία (σπατάλη) – Διεργασίες που προσθέτουν αξία και διατίθεται να πληρώσει ο πελάτης.

Η δημιουργία ροής των υλικών και άρα της αξίας μεταξύ των παραγωγικών διαδικασιών, έχει ως αποτέλεσμα:

1.      Τη διαφάνεια σε διεργασίες μηχανών, θέσεων εργασίας (Visual Management).

2.      Τον άμεσο έλεγχο παραγόμενων υλικών και προϊόντων από όλους τους εργαζόμενους ένα προς ένα, ανά πάσα στιγμή.

3.      Την διασφάλιση ποιότητας σε κάθε ένα υλικό και προϊόν (παραγωγή ποιότητας και όχι έλεγχο).

4.      Μείωση χώρου και χρόνου της παραγωγής σε όλη την ακολουθία διεργασιών.

5.      Εκμετάλλευση των πόρων όχι μόνο σε παραγωγικότητα, αλλά σε δημιουργικότητα και καινοτομία, εξαιτίας της δυναμικής της ροής και όχι της στατικής της μαζικής παραγωγής.

6.      Αύξηση ανταγωνιστικότητας στην παγκόσμια αγορά, πωλήσεων και κέρδους.

Μαζική Παραγωγή (Mass Production)

Η Μαζική Παραγωγή εδώ και 100 χρόνια στηρίζεται σε οικονομίες κλίμακα που πρακτικά σημαίνει ότι όλοι οι πόροι παραγωγικών διεργασιών λειτουργούν στο μέγιστο δυνατό επίπεδο της παραγωγικότητάς τους. Όσο πιο πολλά προϊόντα και όσο το δυνατόν γρηγορότερα, ο χρόνος είναι χρήμα. Μεγάλες μηχανές μαζικής παραγωγής κατασκευάζουν χιλιάδες προϊόντα μέσα σε μερικά λεπτά. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία χιλιάδων αποθεμάτων ημιέτοιμων και τελικών προϊόντων. Τις περισσότερες φορές τα αποθέματα παραμένουν στις αποθήκες με αποτέλεσμα το κέρδος να δημιουργεί κόστος. Απούλητα προϊόντα και υλικά θα πωληθούν με τιμές προσφοράς για να καλύψουν ένα μέρος του κόστους παραγωγής. Η παγκόσμια αγορά αλλάζει συνεχώς και η σημερινή κατάσταση της οικονομίας είναι διαφορετική από αυτήν του περασμένου αιώνα. Η ζήτηση αλλάζει συνεχώς διότι οι ανάγκες και ο ανταγωνισμός αλλάζουν συνεχώς στρατόπεδα. Ο σκοπός πλέον είναι να συμβαδίζει η παραγωγή με την ζήτηση, μειώνοντας το κόστος και αυξάνοντας τα ποσοστά της ποιότητας. Η ευελιξία της παραγωγικής διαδικασίας θα πρέπει να στοχεύει ακόμη και στη δημιουργία νέων καινοτόμων προϊόντων. Οι μεγάλες, μαζικές και στατικές μηχανές δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν στην απαιτούμενη ευελιξία της αγοράς, πόσον μάλλον όταν η διαχείρισή τους γίνεται ακόμη με νοοτροπίες του περασμένου αιώνα. Η διαχείριση και η οργάνωση των παραγωγικών διεργασιών ως αυτόνομες, έχει πλέον περάσει στη διαχείριση και την οργάνωση της ακολουθίας των διεργασιών, ως σύνολο, ως συστημική σκέψη του όλου (Διοίκηση Ολικής Ποιότητας) και ως τη ροή διεργασιών. Η ροή της αξίας στη Μαζική Παραγωγή δεν υφίσταται αφού δεν υπάρχει ροή ή στην καλύτερη των περιπτώσεων, δημιουργείται ένα σύμπλεγμα στη διακίνηση των υλικών (σπαγγέτι), τόσο μπερδεμένο, που δεν συμφέρει την βιομηχανία ούτε καν, να την κατανοήσει, πόσο μάλιστα να την υπολογίσει, (Εικόνα 2).

Στη σημερινή εποχή της αβεβαιότητας τα ευέλικτα συστήματα παραγωγής στηρίζονται στον άνθρωπο. Ένας οργανισμός με καλά εκπαιδευμένο εργατικό δυναμικό και ευέλικτα εργαλεία μπορεί να ανταπεξέλθει στην ζήτηση, αλλά και να δημιουργήσει νέες παγκόσμιες αγορές καινοτόμων προϊόντων.

Εικόνα 2. Ροή στη Μαζική Παραγωγή

Λιτή Παραγωγή (Lean Production)

«Τα πάντα ρει» Ηράκλειτος (535 – 475 π.Χ.)

Τίποτα δεν είναι σταθερό στη ζωή, όλα είναι σε κατάσταση συνεχούς αλλαγής (Albert Einstein), το περιβάλλον αλλάζει, η οικονομία αλλάζει, η κοινωνία αλλάζει, ο άνθρωπος και οι ανάγκες του αλλάζουν. Η ζήτηση των προϊόντων αλλάζει μέρα με τη μέρα και οι προβλέψεις παραμένουν προβλέψεις. Η απάντηση στη ροή των αλλαγών είναι η δημιουργία ροής λύσεων, η ευελιξία της ροής στη βιομηχανία.

Η ροή της αξίας μπορεί να δημιουργηθεί με την χρήση των παραγωγικών κυψελών (manufacturing workcells) στις παραγωγικές μονάδες. Είναι ένας τρόπος οργάνωσης των μηχανών και των εργαζομένων σε αρμονική ακολουθία στηρίζοντας την ομαλή ροή των υλικών και των προϊόντων από την πρώτη ύλη μέχρι το τελικό προϊόν, χωρίς καθυστερήσεις και άσκοπες μετακινήσεις των πόρων. Με την χρήση των κυψελών πετυχαίνονται δύο σημαντικοί στόχοι της Λιτής Παραγωγής (Lean Manufacturing), η ροή ενός τεμαχίου και η παραγωγή ποικιλίας προϊόντων. Η ροή καθορίζεται από το Τακτ Time, ρυθμός παραγωγής ενός προϊόντος στη μονάδα του χρόνου. Τακτ Time: 3 λεπτά σημαίνει πως οι πελάτες αγοράζουν ένα προϊόν κάθε 3 λεπτά. Με βάση αυτό το φυσικό μέγεθος σχεδιάζονται τα εργαλεία της Λιτής Παραγωγής, ένα από αυτά και οι κυψέλες.

Εικόνα 3. Ροή στη Κυψέλη της Λιτής Παραγωγής

Οι κυψέλες έχουν συνήθως το σχήμα U ή C, (Εικόνα 3.) με αποτέλεσμα:

1.      Οι διεργασίες είναι κοντά μεταξύ τους, μειώνοντας μετακινήσεις, πιθανότητες καταστροφής των υλικών, προϊόντων και εμφάνισης εργατικών ατυχημάτων.

2.      Η τελευταία διεργασία βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την αρχική, μειώνοντας το χρόνο προετοιμασίας για την έναρξη του επόμενου κύκλου παραγωγής.

Το εργατικό δυναμικό γίνεται πιο ευέλικτο χρησιμοποιώντας ευέλικτα και μικρά εργαλεία σε διαφορετικές θέσεις εργασίας και μηχανές, μετακινούμενο σύμφωνα με την ροή των υλικών. Πολλοί εργαζόμενοι μπορούν να βρουν βέλτιστες λύσεις γρηγορότερα από ότι ένας εργαζόμενος μόνος του. Οι μηχανές είναι συνήθως μικρές και ευέλικτες, εξοικονομώντας χώρο, αποστάσεις, χρόνο παραγωγής, αναπρογραμματισμού και αντίδρασης στην αλλαγή της ζήτησης. Συνήθως δουλεύουν πιο αργά με μικρότερο ρυθμό παραγωγικότητας από την μέγιστη δυνατότητά τους (μη τήρηση οικονομιών κλίμακας), αφού ο ρυθμός αυτός εξαρτάται από τη ζήτηση και όχι από τις μηχανές ή τους ανθρώπους. Χρησιμοποιούνται αυτόνομα συστήματα (Jidoka όπως Andon, Poka Yoke κ.τ.λ.) και όχι αυτόματα για την υποστήριξη, την διαχείριση και τον έλεγχο της ροής στην παραγωγή.

Η διαδικασία εφαρμογής των κυψελών περιλαμβάνει τρεις φάσεις:

1.      Κατανόηση και αποτύπωση της τρέχουσας κατάστασης

i.            Συλλογή δεδομένων των προϊόντων και των διεργασιών.

ii.            Καταγραφή τρέχουσας χωροθέτησης διεργασιών και ροής των υλικών (Ανάλυση διαδρομής υλικών και διεργασιών).

iii.            Αποτίμηση χρονικής διάρκειας της συνολικής παραγωγικής διεργασίας (Πίνακας παρατήρησης χρόνων).

iv.            Υπολογισμό ποσοτήτων (Πίνακας ποσοτήτων διεργασιών) και χρόνου Τακτ (Τακτ Time) με βάση τη ζήτηση.

v.            Κρίσιμες εργασίες (Συγκεντρωτικός πίνακας τυποποιημένων εργασιών).

2.      Μετατροπή της σε αρμονική ακολουθία διεργασιών, μελλοντική κατάσταση

i.            Αξιολόγηση των επιλογών (Μεθόδους, Συγκεντρωτικός πίνακας τυποποιημένων εργασιών, Μηχανές, Εξοπλισμός, Υλικά, Εργατικό δυναμικό).

ii.            Σχεδίαση των νέων πιθανών χωροθετήσεων (Σχήμα U ή C, Ροή αντίθετη από τη φορά του ρολογιού).

iii.            Δημιουργία της κυψέλης (Απαραίτητες μετακινήσεις εξοπλισμού και εργατικού δυναμικού).

iv.            Καταγραφή, μέτρηση και αξιολόγηση της κατάστασης (Προσομοίωση και σχέδια κάτοψης).

v.            Δοκιμή – λειτουργία της κυψέλης

3.      Συνεχής βελτίωση της καινούργιας κατάστασης

i.            Περαιτέρω μείωση του χρόνου κύκλου (εξάλειψη συσσώρευσης υλικών εντός των κυψελών).

ii.            Περαιτέρω μείωση του χρόνου αναπρογραμματισμού των διεργασιών (μηχανών και θέσεων εργασίας, Singeo Singo – SMED-Single Minute Exchange of Die).

iii.            Εξάλειψη των μη ποιοτικών υλικών και προϊόντων (Zero Quality Control, Andon, Poka Yoke)

iv.            Εξάλειψη της αστοχίας του εξοπλισμού και διόρθωσή του (Αρχικά με τον εξοπλισμό στις θέσεις εργασίας, λόγω χαμηλού κόστους, Total Productive Maintance).

Προς την ενίσχυση του ανθρώπινου παράγοντα, ώστε να αποφεύγει λάθη κατά την διάρκειά της παραγωγικής ροής της αξίας χρησιμοποιείται η μέθοδος των 5s:

1.      Sort (ταξινομώ σε χρήσιμα και άχρηστα με κόκκινη ένδειξη).

2.      Set in Order (τακτοποιώ, όλα στο εργοστάσιο έχουν την σχεδιασμένη θέση τους).

3.      Shine (καθαρίζω από πάνω μέχρι κάτω, πρόληψη επικείμενων προβλημάτων).

4.      Standardize (τυποποιώ μετά από συνεχείς ελέγχους και βελτιώσεις).

5.      Sustain (διατηρώ και διαδίδω στη βιομηχανία τις βελτιωμένες συνθήκες).

Στο τέλος χρησιμοποιείται ο πίνακας δραστηριοτήτων για την ενημέρωση των πάντων στα πλαίσια της διαφάνειας και η καρτέλα ενός μαθήματος που περιγράφονται όλα τα βήματα τις κάθε παραγωγικής διεργασίας με απλά λόγια. Ο πίνακας με τις δραστηριότητες και τα αποτελέσματα από αυτές αναρτάται συνήθως σε τοίχο και η καρτέλα με τις οδηγίες λειτουργίας επάνω σε κάθε πάγκο εργασίας ή σε κάθε μηχανή.

Βιβλιογραφία

-        Womack James P. and Daniel Jones T. «Λιτή Σκέψη», Εκδόσεις Κλειδάριθμος, Αθήνα 2005.

-        Δρ. Τσίγκας Αλέξανδρος, Επίκουρος Καθηγητής Δ.Π.Θ., Σύμβουλος Επιχειρήσεων, Leonardo Group AG., <<Ευέλικτο Εργοστάσιο NEOSET S.A.>>, Πρακτικά Σεμιναρίου, 22-24 Ιουνίου 2000.

-        Λαμπόβας Δημήτριος, <<Κατασκευαστικές Κυψέλες>>, Μηνιαία Τεχνική Επιθεώρηση, Φεβρουάριος 2003.

-        LEI (Lean Enterprise Institute) «Lean Toolkit Workbooks» http://www.lean.org.

Lean Hellas and Value: http://helleanic.wordpress.com