Ορισμός της λιτής παραγωγής
<<Το βιβλίο The Machine That Changed the World παρουσίαζε πλήθος συγκριτικών στοιχείων για να δείξει ότι υπάρχει ένας καλύτερος τρόπος οργάνωσης και διαχείρησης των σχέσεων με τους πελάτες, της εφοδιαστικής αλυσίδας, της ανάπτυξης προιοντων και των παραγωγικών διαδικασιών, μια μέθοδος που είχε πρωτοστάτη την TOYOTA μετά τον B΄Παγκόσμιο Πόλεμο. Τον καινούργιο αυτό τρόπο τον ονομάσαμε λιτή παραγωγή, επειδή κάνει ολοένα περισσότερα με ολοένα λιγότερα.>> [James P. Womack and Daniel T. Jones στο εξαιρετικό βιβλίο τους Lean Thinking (Λιτή Σκέψη)].
Σπατάλη – Μούντα (muda)
Για να κατανοήσει κανείς τη μάχη που έχει να δώσει ή την λύση που θα πρέπει να βρει σε ένα πρόβλημα, θα πρέπει να μάθει πως να βλέπει και να κατανοεί πρώτιστα τον εχθρό του, το πρόσωπο, δηλαδή που έχει να αντιταχθεί. Στην παραγωγή ο εχθρός βρίσκεται εντός της εταιρίας και λέγεται σπατάλη. Όταν καταφέρει κανείς να τον εξαφανίσει, τότε θα μπορεί να μιλά για ανταγωνισμό εκτός της εταιρίας και να εισχωρήσει στο ευρύτερο περιβάλλον μιας ανταγωνιστικής αγοράς. Μούντα στα ιαπωνικά, σπατάλη στα ελληνικά. Σπατάλη είναι η αλόγιστη και άσκοπη δαπάνη για την ικανοποίηση της ανθρώπινης ματαιοδοξίας, είναι η υπέρμετρη δαπάνη, περιττό έξοδο, κατασπατάληση, ασωτία. Η σπατάλη συνδέεται άμεσα με την αλόγιστη δαπάνη διαφόρων υλικών αγαθών, ιδιαίτερα όμως με την άσκοπη δαπάνη του χρήματος. Ενώ το χρήμα πρέπει να είναι το μέσο με το οποίο πρέπει να ικανοποιούνται οι ανάγκες του ανθρώπου, αρκετές φορές χρησιμοποιείται άσκοπα και χωρίς φρόνηση. Η έλλειψη ενός προγραμματισμού, η μανία της επίδειξης, η ικανοποίηση πλασματικών αναγκών οδηγούν στη σπατάλη. Στη σύγχρονη κοινωνία, που κατά βάση είναι καταναλωτική, η σπατάλη έχει ιδιαίτερη σημασία. Η αλόγιστη χρήση του χρήματος, οι άσκοπες δαπάνες, τα περιττά έξοδα οδηγούν την οικονομία σε πληθωριστικές τάσεις, που επιδρούν δυσμενώς τόσο στο άτομο όσο και στο κοινωνικό σύνολο. Ειδικότερα είναι κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα που απορροφά πόρους χωρίς να δημιουργεί αξία, όπως λάθη που απαιτούν διόρθωση, παραγωγή ειδών που κανείς δεν τα θέλει με αποτέλεσμα να διώκονται τα αποθέματα και τα αδιάθετα προϊόντα, στάδια της κατεργασίας που δεν χρειάζονται στην πραγματικότητα, άσκοπες μετακινήσεις εργαζομένων και προϊόντων από το ένα μέρος στο άλλο, άπρακτες ομάδες ανθρώπων σε μια μεταγενέστερη δραστηριότητα επειδή μια προγενέστερη δεν έχει δώσει εγκαίρως αυτό που έπρεπε να δώσει, αγαθά και υπηρεσίες που δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες του πελάτη.
Κατά το πέρασμα των χρόνων η Toyota και πολλοί άλλοι που έχουν ασχοληθεί με την Λιτή Παραγωγή έχουν αναγνωρίσει κάποιους τύπους ενεργειών που δεν προσθέτουν αξία και προκαλούν σπατάλη στις εμπορικές και μεταποιητικές διαδικασίες. Δεν αναφέρονται μόνο στις γραμμές παραγωγής άλλα αναφέρονται σε μια συστημική σκέψη των επιχειρήσεων, στην ανάπτυξη προϊόντων, στην λήψη παραγγελιών ακόμη και στη λειτουργία ενός γραφείου.
Οι σπατάλες είναι οι εξής:
· Υπερπαραγωγή. Η παραγωγή προϊόντων για το οποίο δεν υπάρχουν παραγγελίες προκαλεί σπατάλες όπως είναι οι δαπάνες είπε στέλεχος της αποθήκευσης και μεταφοράς λόγω πλεοναζόντων αποθεμάτων.
· Αναμονή (διαθέσιμος χρόνος). Εργάτες που απλώς παρακολουθούν μια αυτόματη μηχανή η πρέπει να βρίσκονται εκεί περιμένοντας το επόμενο στάδιο, εργαλείο, προμήθεια, εξάρτημα κ.τ.λ. της διαδικασίας, ή μένουν άπρακτοι λόγω εξάντλησης αποθεμάτων, καθυστερήσεων στη διεκπεραίωση παρτίδων, επισκευής μηχανημάτων και δυσχερειών στην παραγωγική διαδικασία.
· Περιττές μεταφορές και μετακινήσεις. Η μεταφορά ημικατεργασμένων προϊόντων σε μεγάλες αποστάσεις, η δημιουργία μη αποδοτικών μέσων μεταφοράς ή η μετακίνηση υλικών, εξαρτημάτων ή τελικών προϊόντων εντός και εκτός της αποθήκης ή μεταξύ διαδικασιών. Κατά την διεκπεραίωση της διπλωματικής εργασίας, χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συνεργασία με εξωτερικούς συνεργάτες για αντικείμενα, ημικατεργασμένα εντός του εργοστασίου, η περαιτέρω κατεργασία γίνεται εκτός εργοστασίου και πολύ χειρότερα εκτός πόλης και μετά το πέρας αυτής, επανέρχεται εντός του εργοστασίου για να χρησιμοποιηθεί κατά το στάδιο της συναρμολόγησης.
· Υπερεπεξεργασία ή λανθασμένη επεξεργασία. Η περιττή επεξεργασία. Η ανεπαρκής επεξεργασία λόγω ακατάλληλων μηχανημάτων και κακού σχεδιασμού του προϊόντος που προκαλούν περιττές κινήσεις και ελαττωματικά προϊόντα. Σπατάλη προκαλείτε όταν παράγονται προϊόντα υψηλότερης ποιότητας απ’ αυτήν που χρειάζεται.
· Πλεονάζοντα αποθέματα. Πλεονάζουσες πρώτες ύλες, ημικατεργασμένα ή τελικά προϊόντα που προκαλούν αύξηση του χρόνου λήξης-παράδοσης παραγγελίας, απαρχαίωση, ελαττωματικά προϊόντα, αύξηση των δαπανών μεταφοράς και αποθήκευσης και τέλος καθυστερήσεις. Επίσης, τα πλεονάζοντα αποθέματα κρύβουν προβλήματα, όπως είναι οι ανισορροπίες στην παραγωγή, οι καθυστερήσεις στις παραδόσεις από τους προμηθευτές, ελαττώματα, απώλεια χρόνου λόγω επισκευής μηχανημάτων και χρονοβόρες συναρμολογήσεις.
· Περιττές κινήσεις. Κινήσεις που οι υπάλληλοι πρέπει να κάνουν κατά την εκτέλεση της εργασίας τους, όπως αναζήτηση, προσπάθεια να πιάσουν κάτι, το στοίβαγμα εξαρτημάτων και εργαλείων κ.α. αποτελούν σπατάλη.
· Ελαττώματα. Η παραγωγή ελαττωματικών εξαρτημάτων ή η διόρθωση αυτών. Επισκευή ή ανακατασκευή, υπολείμματα, αντικατάσταση παραγωγής και έλεγχος σημαίνουν σπατάλη στη διακίνηση, στο χρόνο και στην προσπάθεια.
· Αχρησιμοποίητη δημιουργικότητα των υπαλλήλων. Απώλεια χρόνου, ιδεών, δεξιοτήτων, βελτιώσεων και ευκαιριών μάθησης λόγω μη εμπλοκής των υπαλλήλων ή εξέτασης των όσων έχουν να προτείνουν.
Πιο συγκεκριμένα οι σπατάλες σχετικά με τον χρόνο είναι οι εξής:
· Χαμένος χρόνος από υπερπαραγωγή, (waste from overproduction), παραγωγή νωρίτερα από την ημερομηνία που χρειαζόμαστε το προϊόν, παραγωγή περισσότερων προϊόντων που σε περίπτωση να συμβεί κάτι να υπάρχει απόθεμα.
· Χαμένος χρόνος όταν είσαι σε αναμονή (waste for waiting) ,όταν μαζεύονται τα προϊόντα και δεν κινούνται, όταν εργαζόμενοι δεν είναι παραγωγικοί.
· Χαμένος χρόνος κατά τη μεταφορά (waste in transportation), η διακίνηση των υλικών, οι διπλοί πάγκοι κ.α.
· Χαμένος χρόνος από το αποθέματα (waste from inventory), την αποθήκη, την ασφαλή τοποθέτηση, το ταίριασμα μεγεθών και των συστήματα ελέγχου.
· Xαμένος χρόνος σε κινήσεις (waste in motion), να φτάσεις κάτι, να σκύψεις, πολύ περπάτημα, ξεπακετάρισμα.
· Χαμένος χρόνος από παραγωγή ελαττωματικών προϊόντων (waste from producing defects) επισκευές, απορρίψεις, αχρείαστες επιθεώρησης, λάθη της πρώτης φοράς.
· Χαμένος χρόνος στην παραγωγή (waste in processing), πολύ γρήγορα, πολύ μεγάλα, ακατάστατα η μεγάλη μηχανή στην θέση πολλών μικρών μαζί.
O Όχνο αναφέρει ότι όλες οι δραστηριότητες που δεν προσθέτουν αξία φθάνουν το 95% του συνολικού κόστους σε επιχειρήσεις που δεν λειτουργούν σε λιτό περιβάλλον.
H εξομάλυνση της παραγωγής δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τη χρήση χρονοδιαγραμμάτων. Το heijunka είναι η σταθεροποίηση της παραγωγής ως προς τον όγκο και την ποικιλία προϊόντων. Δεν κατασκευάζει προϊόντα σύμφωνα με την πραγματική ροή των παραγγελιών των πελατών, οι οποίες μπορεί να διακυμανθούν έντονα, αλλά παίρνει το συνολικό όγκο των παραγγελιών σε μια περίοδο και τις εξισορροπεί έτσι ώστε να παράγεται την ίδια ποσότητα και την ίδια ποικιλία κάθε μέρα.
Ευέλικτο εργοστάσιο
Το περιβάλλον των επιχειρήσεων λόγω του παγκόσμιου ανταγωνισμού αλλάζει δυναμικά. Οι αλλαγές αυτές είναι ορατές τόσο στις πωλήσεις όσο και στις τεχνολογίες μεταποίησης. Όσον αφορά τις πωλήσεις παρατηρούνται μικρότεροι κύκλοι ζωής προϊόντων , αλλαγές στα κανάλια των πωλήσεων (Με σημαντικότερη την τάση πολλών επιχειρήσεων να εντάξουν το Ίντερνέτ στα κανάλια πωλήσεων που διαθέτουν )και τέλος αλλαγές στα χαρακτηριστικά του σύγχρονου καταναλωτή. Όσον αφορά τις αλλαγές στις τεχνολογίας μεταποίησης Αυτές γίνουν ορατές μέσα από τα ευέλικτα συστήματα παραγωγής ,την ολοένα αυξανόμενη τάση αυτοματοποίησης πολλών εργασιών στο χώρο της επιχείρησης καθώς και από τις νέες και καινοτόμες ψηφιακές τεχνολογίες που έχουν εισέλθει στο χώρο των logistics και έχουν επιφέρει θεαματικές αλλαγές. Από τα παραπάνω σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στις επιστημονικές περιοχές της πληροφορικής της διοίκησης επιχειρήσεων και της οικονομίας και την αξιοποίηση αυτών προς όφελος των επιχειρήσεων γίνεται κατανοητό ότι οι αλλαγές αυτές επηρεάζουν σημαντικά την οργάνωση παραγωγής.
Ο ορισμός της επιτυχημένης επιχείρησης όμως δεν ήταν πάντα ο ίδιος. Στη δεκαετία του εβδομήντα οι επιτυχημένες επιχειρήσεις ήταν αυτές οι οποίες κατάφεραν να μετατρέψουν μια επιτυχημένη ιδέα σε εμπορεύσιμο προϊόν ή υπηρεσία με τη βοήθεια της βιομηχανικής τεχνολογίας. Στη δεκαετία του ογδόντα τα πράγματα άλλαξαν, <<δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ ότι εξάγουμε τα προϊόντα μας σε χορτασμένους λαούς >>[1]η ποιότητα πλέον προσφέρει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Περνώντας στην δεκαετία του ενενήντα μπαίνουμε σε μια νέα φάση για τις επιχειρήσεις. Στη δεκαετία αυτή επιτυχημένες επιχειρήσεις θεωρούνται αυτές που προσφέρουν ποιοτικές υπηρεσίες. Η ανταπόκριση η φερεγγυότητα η αξιοπιστία η προσβασιμότητα η ευγένεια στην εξυπηρέτηση αποτελούν διαστάσεις μετρήσεις ποιότητας. Φτάσαμε στη δεκαετία που διανύουμε στη δεκαετία αυτή δεν ισχύει τόσο ότι οι μεγάλοι τρώνε τους μικρότερους αλλά οι ταχύτεροι τους πιο αργούς. Η ταχύτητα μαζί με την ποιότητα μετατρέπονται σε σημαντικό παράγοντα επιτυχίας.
<<Με την ανάδυση της διαδικτυακής αγοράς, της πληροφορικής τεχνολογίας του ηλεκτρονικού εμπορίου κ.α. ξεκίνησε ένας νέος επιτακτικός τομέας, όπου μόνο οι ταχύτεροι είναι ικανοί να επιζήσουν>>[2]
[1] <<Ανταγωνιστικότητα βασισμένη στην Ποιότητα>>, Γιάννης Καλογήρου, Επ. Καθηγητή ΕΜΠ, http://www.crm2day.gr/library/10028.php
[2] Zitat:Ronald Berger
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΕΚΦΡΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΑΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ Lean Manufacturing
Στο τρέχων άρθρο, στόχος μας είναι να δείξουμε την αναγκαιότητα μιας εσωτερικής επανάστασης στις ελληνικές επιχειρήσεις. Μανιφέστο στην επανάσταση αυτή είναι η Λιτή Φιλοσοφία, επαναστάτες είναι όλοι οι εργαζόμενοι της επιχείρησης, τα όπλα και τα εργαλεία της επανάστασης είναι οι επιμέρους λιτές τεχνικές. Μοναδικός εχθρός είναι η σπατάλη και το κόστος αυτής.
1. Η περίπτωση του εργοστασίου NEOSET A.E. ( με την βοήθεια του εργαλείου Value Stream Mapping )
Μια λιτή <<μάχη>>, λοιπόν, δόθηκε στο εργοστάσιο κατασκευής μελαμινικών προϊόντων της NEOSET A.E. στα πλαίσια εκπόνησης Διπλωματικής Εργασίας του Τμήματος Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης του Δ.Π.Θ. Παρακάτω γίνεται η χαρτογράφηση της ροής αξίας (value stream mapping),[1] τόσο πριν, όσο και μετά την λιτή μετατροπή και προκύπτουν τα πλεονεκτήματα-λύσεις που πήραν τη θέση των μειονεκτημάτων-προβλημάτων.
1.1 Περιγραφή παρούσας ροής αξίας της βιομηχανίας NEOSET A.E. στην μαζική παραγωγή
Οι παραγγελίες των πελατών συγκεντρώνονται μια φορά την εβδομάδα και ηλεκτρονικά καταλήγουν στο κεντρικό τμήμα ελέγχου παραγωγής. Εκεί, με την βοήθεια βιομηχανικού λογισμικού ERP, καθορίζεται η εβδομαδιαία παραγγελία προς τους προμηθευτές και το εβδομαδιαίο πρόγραμμα παραγωγής.
Οι προμηθευτές, με την βοήθεια εξωτερικών συνεργατών, εφοδιάζουν με πρώτες ύλες το εργοστάσιο. Οι πρώτες ύλες αποθηκεύονται για μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι να επεξεργαστούν κατάλληλα και να πάρουν την μορφή ημιέτοιμων προϊόντων (απαρτίων). Η διαδικασία αυτή ολοκληρώνεται σε περίπου 4,5 εβδομάδες.
Στις γραμμές συναρμολόγησης, ο εργαζόμενος, με την βοήθεια ημερησίων εντολών παραγωγής, συλλέγει τα απάρτια2 που χρειάζεται και συναρμολογεί το προϊόν (ημιέτοιμο). Η διαδικασία αυτή απαιτεί 5,3-7 λεπτά.
Τα ημιέτοιμα της πρώτης θέσης εργασίας ωθούνται προσωρινά στον αποθηκευτικό χώρο μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης θέσης εργασίας (WIP). Η διαδικασία αυτή διαρκεί περίπου 20 ώρες. Ο εργαζόμενος που απασχολείται στην δεύτερη θέση εργασίας θα ολοκληρώσει, θα συσκευάσει τα προϊόντα και με την σειρά του θα τα ωθήσει στον αποθηκευτικό χώρο μεταξύ δεύτερης θέσης εργασίας και αποθήκης ετοίμων – τελικών προϊόντων. Η διαδικασία αυτή απαιτεί 5,6-6 λεπτά.
Τέλος, τα έτοιμα δεμένα κουτιά κουζίνας θα προωθηθούν στην αποθήκη ετοίμων – τελικών προϊόντων και θα περιμένουν εκεί μέχρι να αποσταλούν στους πελάτες. Η διαδικασία αυτή απαιτεί 4 ημέρες. Συνολικά ο χρόνος προσπέλασης παραγωγής είναι 5,2 εβδομάδες με τον χρόνο προστιθέμενης αξίας να είναι μόλις 11,3-12,6 λεπτά!
Σχήμα 1.1: Χάρτης παρούσας ροής της αξίας
1.2 Περιγραφή ροή αξίας μελλοντικής αξίας εργοστασίου NEOSET A.E. στην λιτή παραγωγή
Στην λιτή παραγωγή ο προγραμματισμός των υλικών γίνεται με βάση την ζήτηση και λειτουργεί με συστήματα Kanban3. Το σύστημα Kanban είναι ένα οπτικό σήμα που ακολουθεί ένα κιβώτιο εξαρτημάτων από την στιγμή που θα γεμίσει μέχρι τη στιγμή που θα αδειάσει. Ρυθμίζει τη ροή στο σύστημα παραγωγής σηματοδοτώντας την παραγωγή και τις παραδόσεις σε προηγούμενα στάδια. Επίσης, τα συστήματα Kanban λένε στους χειριστές τους πότε υπάρχει πρόβλημα, που εμφανίζεται αυτό το πρόβλημα και ποιος είναι αρμόδιος για να το επιλύσει.
Σχήμα 1.2: Χάρτης μελλοντικής ροής της αξίας
1.2.1 Επιμέρους πλεονεκτήματα-λύσεις
· Η επιχείρηση με την (επιμέρους) λιτή της μετατροπή δημιουργεί ροή, τόσο σε επίπεδο πληροφοριών, όσο και σε επίπεδο διεργασιών.
· Οι εργασίες πλέον είναι προστιθέμενης αξίας. Οι εργασίες μη προστιθέμενης αξίας σχεδόν μηδενίζονται και το σημαντικό είναι ότι οι <<εργασίες>> αυτές δεν μεταφέρονται σε άλλα τμήματα αλλά εξαλείφονται! Στην πρώτη θέση εργασίας ο διαθέσιμος χρόνος διπλασιάζεται! Στις υπόλοιπες θέσεις εργασίας απελευθερώνεται ένα 25% του συνολικού χρόνου βάρδιας που ήταν δεσμευμένος σε εργασίες που ήταν σπατάλη (muda).
· Με την εφαρμογή του συστήματος Kanban ο χώρος στις γραμμές συναρμολόγησης μεταξύ πρώτης και δεύτερης θέσης εργασίας (περίπου 20 μέτρα ραουλόδρομος) που προοριζόταν για WIP καταργείται καθώς περνάμε στην ροή μεμονωμένου κομματιού. Επίσης, απελευθερώνεται ένα μεγάλο μέρος του χώρου που καταλάμβαναν τα ράουλα με τα απάρτια
λόγω της υπερπαραγωγής απαρτίων και των οικονομιών κλίμακας. Τέλος, απελευθερώνεται και ο χώρος που βρίσκεται αμέσως μετά την συσκευασία των έτοιμων κουτιών, όπου συσσωρευόντουσαν για ώρες τα κουτιά μέχρι να συμπληρώσουν ικανό αριθμό παρτίδας. Με τον διπλασιασμό του ελεύθερου χώρου εξαλείφεται η ανάγκη για οικοδόμηση επιπλέον εγκαταστάσεων.
· Τα απάρτια που ήταν μπροστά στις γραμμές συναρμολόγησης και καταλάμβαναν ένα τεράστιο χώρο της «Κουζίνας» τοποθετούνται πλέον σε ειδικό χώρο (Supermarket, Kanban stockpoint). Ο χώρος αυτός μειώνει την υπερπαραγωγή και περιορίζει το συνολικό απόθεμα. Η απογραφή στο Supermarket γίνεται First-In-First-Out (FIFO).
· O προγραμματισμός απαιτήσεων υλικών δεν γίνεται πλέον με λογισμικά βιομηχανικής πληροφορικής αλλά με απλό οπτικό τρόπο (διαφάνεια – παραγωγή ποιότητας). Ως συνέπεια, έχουμε μια σημαντική μείωση της εργασίας στην κεντρική παραγωγή. Επίσης, η διαθεσιμότητα των μερών και των συστατικών είναι εναρμονισμένη και επομένως περιορίζονται τα αποθέματα στο ελάχιστο ή στο μηδέν. Η διαδικασία παροχής απαρτίων από την παραγωγή προς το Supermarket γίνεται μέσω της κάρτας (Kanban) που δείχνει την παραγωγή ενός προκαθορισμένου αριθμού ημιέτοιμων προϊόντων (απαρτίων).
· Ο τεχνικός εξοπλισμός (μηχανές, εργάτες, απάρτια) ομαδοποιούνται σε μια κυψέλη παραγωγής (cell) ή αλλιώς κατασκευαστική κυψέλη (manufacturing cell), όπου εκεί εκτελούνται μια ακολουθία διεργασιών προστιθέμενης αξίας και παράγονται ομάδες προϊόντων. Με την κυψέλη παραγωγής μειώνονται οι μετακινήσεις των υλικών και των εργαζομένων και τα αποθέματα στην παραγωγή. Εντούτοις, απαιτείται ένας υψηλός βαθμός σχεδιασμού και ελέγχου της παραγωγής για την εξισορρόπηση της ροής μέσα στις κυψέλες.
· Απώτερος σκοπός της Λιτής Παραγωγής είναι η μετατροπή των παραγωγικών διαδικασιών και γενικότερα των διεργασιών σε διαδικασίες ομαλής ροής ενός τεμαχίου.
2. H περίπτωση της Βιομηχανίας Νικ. Δαστερίδης ΑΒΕΕ μέσω της Λιτής Παραγωγής και των εργαλείων της
Αντίστοιχη μελέτη για την εκπόνηση της Διπλωματικής Εργασίας, όπως προαναφέρθηκε, πραγματοποιήθηκε και στην εταιρεία Νικ. Δαστερίδης ΑΒΕΕ, μια καινοτόμα εταιρεία στον ελληνικό χώρο με έντονη κερδοφορία τα τελευταία έτη. Παράγει φανούς αυτοκινήτων, κυρίως για οχήματα μεγάλου κυβισμού. Το 65 % των πελατών της βρίσκονται στο εξωτερικό, δουλεύει κατά παραγγελία και, για να εξισσοροπήσει την αυξομοίωση της ζήτησης, χρησιμοποιεί αρκετά αποθέματα α΄ υλών και ημιέτοιμων προϊόντων.
Η τμηματοποίηση των παραγωγικών διαδικασιών της εταιρείας είναι ως εξής: τμήμα μηχανών παραγωγής πλαστικών και μεταλλικών μερών (παραγωγή ημιέτοιμων προϊόντων), τμήμα αποθήκευσης και τμήμα συναρμολόγησης, Τα τελικά προϊόντα παραμένουν στην αποθήκη το πολύ 2 ημέρες. Στην μελέτη, σχεδιάστηκαν και υπολογίστηκαν, για 3 οικογένειες προϊόντων που αποτελούν το 70 % της παραγωγής, το σύστημα Kanban (τόσο στην παραγωγή όσο και στην συναρμολόγηση), οι πάγκοι συρμολόγησης (με βάση την αρχή των 5S), η μετατροπή της αποθήκης ημιέτοιμων προϊόντων σε Supermarket FIFO, με υπολογισμένο τον χρόνο ανατροφοδοσίας βάση της ζήτησης και οι μηχανές (ως κυψέλες, workcells). Οι παραπάνω τεχνικές είναι μερικά από τα εργαλεία της Λιτής Παραγωγής (Lean Manufacturing) και του TPS (Toyota Production System). Κάθε εταιρία έχει τα δικά της χαρακτηριστικά, οπότε και τα εργαλεία αυτά προσαρμόζονται ανά περίπτωση.
2.1 Περιγραφή παρούσας λειτουργίας της βιομηχανικής
Χαρακτηριστικό γνώρισμα των περισσότερων εταιρειών είναι ο μεγάλος όγκος και το κόστος συντήρησης-διαχείρισης των αποθηκών. Ο όγκος είναι συνήθως ορατός αλλά το κόστος όχι. Το κόστος δεν πρέπει να θεωρείται μόνο το κόστος διαχείρισης και συντήρησης. Κόστος είναι και ο χρόνος αναμονής των προϊόντων, η δέσμευση κόστους και κεφαλαίου σε α΄ ύλες και προϊόντα, η υπερπαραγωγή λόγω έλλειψης της πληροφορίας για την τρέχουσα ζήτηση (πρόβλεψη = φαινόμενο Bullwhip effect) και η έλλειψη της ποιότητας.
Όσον αφορά στην επικοινωνία μεταξύ των τμημάτων μηχανών, αποθήκης και συναρμολόγησης, αυτή συντονίζεται από τον υπεύθυνο παραγωγής και τον Διευθυντή Παραγωγής, με την βοήθεια συστήματος MRP και εντύπων εντολών παραγωγής. Αυτό φυσικά σημαίνει έναν πολύ καλό προγραμματισμό και μια πολύ καλή διαχείρηση – έλεγχο της ποιότητας. Ή μήπως όχι; Διότι, ως αποτέλεσμα, έχουμε την υπερπαραγωγή και την αναμονή των προϊόντων. Μήπως θα έπρεπε να λειτουργούν με βάση την ικανοποίηση της ζήτησης, δηλαδή την παραγωγή συγκεκριμένης ποσότητας προϊόντων και την παραγωγή υψηλής ποιότητας (διότι η ποιότητα θα πρέπει να παράγεται και όχι να ελέγχεται) την στιγμή που θέλει ο πελάτης; Η έλξη είναι μια καινούργια φιλοσοφία που σιγά σιγά αντικαθιστά την ώθηση του προϊόντος στη αγορά μέσω της Λιτής Παραγωγής και γενικότερα της Λιτής Φιλοσοφίας.
2.2 Περιγραφή της μελλοντικής λειτουργίας της
βιομηχανικής μονάδας με βάση τη λιτή παραγωγή
Ο πρωταρχικός στόχος είναι να διαμορφωθεί και να υπολογιστεί ο ρυθμός παραγωγής βάση της ζήτησης ώστε να μειωθεί η σπατάλη και το κόστος. Αυτός ο ρυθμός είναι γνωστός ως TAKT time. ΤΑΚΤ time = 3min σημαίνει πως κάθε 3 λεπτά θα πρέπει να παράγεται ένα προϊόν. Ο ρυθμός αυτός παρομοιάζεται με τον χτύπο της καρδιάς που, ανάλογα με την ζήτηση, αυξάνεται ή μειώνεται. Προσδιορίζοντας το ΤΑΚΤ, υπολογίζονται, εξισορροπώνται και σχεδιάζονται χωροταξικά, τόσο οι θέσεις εργασίας, όσο και οι σταθμοί εργασίας που πρέπει να υπάρχουν. Όταν αλλάξει η ζήτηση, αλλάζουν και οι θέσεις εργασίας, δηλαδή ο εργαζόμενος εκείνη τη στιγμή μπορεί να απασχοληθεί σε άλλη θέση εργασίας (ευέλικτη εργασία) μέσα στο εργοστάσιο, καθώς το εργοστάσιο είναι ένα ολόκληρο σύστημα (συστημική σκέψη) και οι εναλλαγές μεταξύ των θέσεων εργασίας και των οικογενειών των προϊόντων είναι αναπόφευκτες. Αυτό που κάνει η Λιτή Παραγωγή είναι να οργανώνει ένα σύστημα εργοστασίου ανάλογα με την ζήτηση.
Μέσα από το ΤΑΚΤ σχεδιάζεται και υπολογίζεται το σύστημα Kanban και το Supermarket – αποθήκη που τροφοδοτούνται από τις μηχανές και τροφοδοτούν την συναρμολόγηση. Στο σύστημα υπολογίζεται η ακριβής ποσότητα που θα πρέπει να υπάρχει μέσα στις κούτες – στα δοχεία – στα καροτσάκια, τα οποία θα πρέπει να κινούνται ανάλογα με τον ρυθμό της ζήτησης. Επίσης, υπολογίζεται ο αριθμός των συνολικών δοχείων – κουτιών που πρέπει να υπάρχουν στην αποθήκη, έτσι ώστε να καλύπτουν την ζητούμενη ποσότητα ημιέτοιμων και επομένως τελικών προϊόντων. Η όλη οργάνωση του συστήματος γίνεται με ένα απλό χαρτάκι – ετικέτα, που είναι μοναδικό για κάθε ημιέτοιμο προϊόν – υλικό. Ο minimum χρόνος (Replenishment time) που μπορούν να αντέξουν οι μηχανές, έτσι ώστε να τροφοδοτούν την αποθήκη, υπολογίζεται από τους χρόνους διεργασιών των μηχανών, τους χρόνους αλλαγής των ρυθμίσεων των μηχανών και κάποιους άλλους χωροταξικούς παράγοντες (κυψέλες, Workcells) κ.α. Στο παρακάτω σχήμα δίνεται ο τρόπος λειτουργίας του συστήματος. Το όλο σύστημα θα πρέπει να εκτιμάται και να αναπροσαρμόζεται τουλάχιστον κάθε 6 μήνες. Είναι ένα σύστημα ζωντανού οργανισμού με χτύπους καρδιάς ΤΑΚΤ.
Σχήμα 2.1: Σύστημα Supermarket FIFO και Kanban
2.2.1 Επιμέρους πλεονεκτήματα-λύσεις
Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν:
Ø Μείωση 80% των αποθεμάτων, εφόσον ακολουθηθεί αντίστοιχο σύστημα, και στην τροφοδοσία από τους προμηθευτές με α΄ ύλες – μείωση κόστους.
Ø Μείωση του χρόνου παράδοσης σε 10 ημέρες από την στιγμή που το προϊόν είναι ακόμα α΄ ύλη – μείωση κόστους.
Ø Αύξηση αποδοτικότητας και παραγωγικότητας προς την ικανοποίηση της ζήτησης – μείωση κόστους.
Ø Αύξηση και παραγωγή Ποιότητας (όχι απλός Έλεγχος Ποιότητας) – μείωση κόστους.
Ø Μείωση του κόστους διαχείρησης.
Σε συνάρτηση με τα υπόλοιπα εργαλεία της Λιτής Παραγωγής, όπως: Andon (φωτεινός συματοδότης), Heijunka (πρόγραμμα ενεργειών), ενέργειες Kaizen, Six Sigma (6σ), VSM (Value Stream Mapping), 5S (αρχές λειτουργίας, κυρίως πάγκων εργασιών), Α3 αναφορά κ.α. η παραγωγή της ποιότητας μέσω της διαφάνειας, της τυποποιημένης διεργασίας και της σκέψης ότι το εργοστάσιο είναι ένα σύστημα πολύπλοκο και έτσι θα πρέπει να αντιμετωπίζεται, είναι πραγματικότητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Toyota. Για να φτάσει κανείς στην τελειότητα θα πρέπει να ανταγωνίζεται τον εαυτό του μέρα με τη μέρα μέσω της συνεχούς βελτίωσης Continuous Improvement (CI, σημαντικός παράγοντας για την επίτευξη των Λιτών Εφαρμογών).
Η Λιτή Παραγωγή δεν σταματάει εδώ, απώτερο σκοπό έχει την μετάβαση της λειτουργίας της Παραγωγής σε one piece flow (ροή ενός τεμαχίου). Θα μπορούσαμε να πούμε πως τα παραπάνω είναι μόνο η αρχή, ένα μεταβατικό στάδιο από την μαζική παραγωγή προς την τελειότητα, την ικανοποίηση της ζήτησης του πελάτη. Η Λιτή Φιλοσοφία πλέον ασχολείται με Λιτά Νοσοκομεία, Λιτούς Δρόμους, Λιτά Γραφεία, Λιτές Εφοδιαστικές Αλυσίδες (π.χ. Supermarkets που η ζήτηση επιβάλει Just In Time) και γενικότερα με Λιτές Διεργασίες που προσδίδουν αξία.
Womack James P. and Daniel Jones T. «Λιτή Σκέψη», Εκδόσεις Κλειδάριθμος, Αθήνα 2005.
Lee Quarterman and Snyder Brat, <<Strategos Guide to Value Stream & Process Mapping>> e-book, http://www.strategosinc.com.
Δρ. Τσίγκας Αλέξανδρος, Επίκουρος Καθηγητής Δ.Π.Θ., Σύμβουλος Επιχειρήσεων Leonardo Group AG., <<Ευέλικτο Εργοστάσιο NEOSET S.A.>>, Πρακτικά Σεμιναρίου, 22-24 Ιουνίου 2006.
Λαμπόβας Δημήτριος, <<Κατασκευαστικές Κυψέλες>>, Μηνιαία Τεχνική Επιθεώρηση, Φεβρουάριος 2003.
Λαμπόβας Δημήτριος, <<Λιτά Συστήματα Παραγωγής (Lean Manufacturing) Κλειδί για την
αύξηση της παραγωγικότητας>>, Plant Management, Τεύχος 192, Οκτώβριος 2005.
Δερβιτσιώτης Κώστας Ν. «Ανταγωνιστικότητα με διοίκηση ολικής ποιότητας», Εκδόσεις Interbooks, 2001.
LEI (Lean Enterprise Institute) «Lean Toolkit Workbooks» http://www.lean.org.
Shim, Jae K., Siegel, Joel G., «Διοίκηση εκμετάλλευσης», Εκδόσεις Κλειδάριθμος, Αθήνα 2002.
[1]Η χαρτογράφηση ροής αξίας είναι είναι ένα εργαλείο που χρησιμοποιείται για την απεικόνιση, με την βοήθεια κάποιων συμβόλων, της ροής των προϊόντων και των πληροφοριών μέσα σε μια επιχείρηση.
[2]Τα απάρτια αναφέρονται σε επεξεργασμένα φύλλα μελαμίνης, όπου με περεταίρω κατάλληλη επεξεργασία από τους εργαζόμενους μετατρέπονται σε ημιέτοιμα προϊόντα που συνθέτουν το τελικό προϊόν.
[3]Το Kanban είναι ιαπωνική λέξη και σημαίνει κάρτα, ετικέτα ή οπτικό σήμα.
«Λιτή παραγωγή» στην ΕΑΒ με την υποστήριξη της Lockheed Martin
F-16
Διάγραμμα της κατανομής του κατασκευαστικού έργου των F-16, όπου τα τμήματα κατασκευής ΕΑΒ διακρίνονται με γκρίζο χρώμα. (Lockheed Martin)
Σε συνέντευξη Τύπου στις 19 Οκτωβρίου, η Lockheed Martin Aeronautics και η ΕΑΒ παρουσίασαν τα αποτελέσματα της συνεργασίας τους μεταξύ 1ης και 18ης Οκτωβρίου, για την εφαρμογή των αρχών της «λιτής παραγωγής» (lean manufacturing) στο πρόγραμμα κατασκευής τμημάτων του F-16 από την ελληνική εταιρεία. Για την εφαρμογή των αρχών αυτών, το κλιμάκιο της Lockheed Martin Aeronautics με επικεφαλής τον κ. Βίνσεντ Παντσέρα, Διευθυντή του Ολοκληρωμένου Προγράμματος Στρατηγικής και Επιχειρήσεων, χρησιμοποίησε την αποκαλούμενη μεθοδολογία των «Έξι Σίγμα»: Sort (διαλέγω, ταξινομώ) – Straighten (ισιώνω, ξεκαθαρίζω) – Shine (γυαλίζω) – Standardize (προτυποποιώ) – Safety (ασφάλεια) – Sustain (διατηρώ, παρατείνω). Η μεθοδολογία αυτή απέφερε:
- Οργάνωση του χώρου εργασίας,
- Κατανομή εργατικού δυναμικού και πόρων,
- Προσαρμογή των διαδικασιών παραγωγής για εξάλειψη υπολειμμάτων και βελτίωση της ποιότητας.
- Επαναπρογραμματισμός της αλληλουχίας των επιμέρους εργασιών.
- Εξιδανίκευση της χρήσης των εργαλείων, ενδεικτικά στην περίπτωση της διάνοιξης οπών με ένα πέρασμα.
- Μείωση του επιχειρηματικού κινδύνου.
Ο κ. Ντένης Σ. Πλέσσας, Αντιπρόεδρος Επιχειρηματικών Πρωτοβουλιών της Lockheed Martin Aeronautics για την Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Αφρική, τόνισε πως το πρόγραμμα «λιτής παραγωγής» ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της ΕΑΒ χωρίς κόστος επενδύσεων, στο πλαίσιο της συνεργασίας των δύο εταιρειών.
Οι εκπρόσωποι της ΕΑΒ τόνισαν την ενθουσιώδη συμμετοχή των εργαζομένων με προτάσεις και υποδείξεις στο πρόγραμμα «λιτής παραγωγής», το οποίο ήδη απέφερε συνολική συντόμευση του χρονοδιαγράμματος των συγκεκριμένων εργασιών κατά 15,6% και εξοικονόμηση του 12% των ωρών εργασίας. Τα αποτελέσματα αυτά υπερβαίνουν τις προσδοκίες της εταιρείας, ενώ η εξοικονόμηση ωρών εργασίας αναμένεται να διευρυνθεί στο 15%. Παράλληλα τα στελέχη της ΕΑΒ τόνισαν πως πρόκειται να εφαρμόσουν τις προαναφερόμενες αρχές στα υπόλοιπα προγράμματα παραγωγής, αλλά και στις λοιπές δραστηριότητες της εταιρείας. Ανέφεραν επίσης πως το τρέχον πρόγραμμα κατασκευής του ουραίου τμήματος, των αεραγωγών NSI/MSID και της δεξαμενής καυσίμου F-1 του F-16 αξίας $120 εκατ. λήγει το 2012, αλλά η ΕΑΒ και η Lockheed Martin συνομιλούν για δεύτερο πρόγραμμα αξίας $60 εκατ. μέχρι το 2015-16. Το πρόγραμμα αυτό θα περιλάβει επέκταση των παραγγελιών για τα προαναφερόμενα τμήματα, αλλά και την κατασκευή νέων τμημάτων από την ελληνική εταιρεία.
http://www.hellenicdefense.gr/eidiseis/e071024a.html
Προγραμματισμός των υλικών (Kanban)
Στην λιτή παραγωγή ο προγραμματισμός των υλικών γίνεται με συστήματα KanBan[1]. Το σύστημα KanBan είναι ένα οπτικό σήμα που ακολουθεί ένα κιβώτιο εξαρτημάτων από την στιγμή που γεμίσει μέχρι τη στιγμή που αδειάσει. Ρυθμίζει τη ροή στο σύστημα παραγωγής σηματοδοτώντας την παραγωγή και τις παραδόσεις σε προηγούμενα στάδια. Επίσης τα συστήματα KanBan λένε στους χειριστές τους πότε υπάρχει πρόβλημα, που εμφανίζεται αυτό το πρόβλημα και ποιος είναι αρμόδιος να επιλύσει το πρόβλημα.
Αντίθετα με τα MRP βασίζονται στην πραγματική χρήση και όχι σε προβλέψεις. Αντικαθιστούν τα εβδομαδιαία ή ημερήσια πλάνα παραγωγής με τα οποία έχουν εξικιωθεί και σε μεγάλο βαθμό έχουν συνηθίσει οι περισσότερες επιχειρήσεις. Το KanBan δεν πρέπει να θεωρηθεί ως ένα προγραμματιστικό εργαλείο. Είναι μια εφαρμογή εφοδιασμού των γραμμών παραγωγής με τις απαραίτητες πρώτες ύλες σε πραγματικό χρόνο.
Οι ανάγκες μιας θέσης εργασίας σε παλέτες δίνεται από τον παρακάτω τύπο:
N=(D*T)/K
<!–[if gte msEquation 12]>N=D×TK<![endif]–>
D= Ο ρυθμός ζήτησης της επόμενης θέσης εργασίας.
Κ= Η χωρητικότητα σε τεμάχια της κάθε παλέτας.
Τ= Ο χρόνος κύκλου διακίνησης κάθε παλέτας.
Ν= Ο αριθμός παλετών σε κάθε θέση εργασίας.
Οι επιμέρους λύσεις που προκύπτουν από την εφαρμογή ενός συστήματος KanBan είναι οι εξής:
i. Έλεγχος της εσωτερικής διακίνησης και παραγωγής προϊόντων με απλό οπτικό τρόπο.
ii. Βασίζεται στην πραγματική ζήτηση.
iii. Οι πληροφορίες προς τους προμηθευτές είναι ακριβείς(μείωση του φαινόμενου του μαστίγιου (Bullwhip effect)) .
iv. Παράγουμε την σωστή ποσότητα στην σωστή ποιότητα τον σωστό χρόνο.
[1] Ιαπωνική λέξη που σημαίνει κάρτα
Προγραμματισμός παραγωγής (JIT)
Στην λιτή παραγωγή ο προγραμματισμός παραγωγής περιλαμβάνεται ως λειτουργία σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση του τρόπου λειτουργίας μιας επιχείρησης, το JIT. Το JIT είναι μια φιλοσοφία η οποία είναι δομημένη στην εξής λογική. Προσαρμόζει τις λειτουργίες ενός συστήματος στις απαιτήσεις του πελάτη. Οι λειτουργίες που θα προκύψουν θα πρέπει να μας δίνουν το επιθυμητό προϊόν, στην επιθυμητή ποσότητα, στον επιθυμητό χρόνο και σε ανταγωνιστική τιμή.
Στο JIT αντίθετα με τον συμβατικό τρόπο προγραμματισμού παραγωγή στόχος είναι η παραγωγή σε παρτίδες μεγέθους ένα. Κάθε θέση εργασίας(n) έχει διπλό ρόλο, είναι την ίδια στιγμή και πελάτης και προμηθευτής. Πελάτης της θέσης εργασίας (n-1) και προμηθευτής της θέσης εργασίας (n+1). Ως πελάτης ζητάει μόνο όταν πρέπει να προμηθεύσει. Η παραγωγή είναι βασισμένη στην ημερήσια ζήτηση, όταν αυτή ικανοποιηθεί η παραγωγή σταματάει και οι εργαζόμενοι απασχολούνται με την συντήρηση την καθαριότητα κ.τ.λ. στην αντίθετη περίπτωση η ζήτηση καλύπτεται με υπερωριακή απασχόληση. Στο JIT δεν μας απασχολεί η μέγιστη δυνατή εκμετάλλευση του εξοπλισμού.
Στόχος είναι η εξομάλυνση του ρυθμού παραγωγής η οποία επιτυγχάνεται με την ταύτιση του ρυθμού ζήτησης και του ρυθμού πώλησης. Δεν παράγουμε αυτό που πουλάμε αλλά πουλάμε αυτό που παράγουμε.
Οι επιμέρους λύσεις που προκύπτουν από το JIT είναι οι εξής:
- Η εξομάλυνση του ρυθμού παραγωγής.
- Ο περιορισμός των εξόδων που έχουν να κάνουν με αγορά για λογισμικά βιομηχανικής πληροφορικής όπως ERP,ΜRP καθώς και για μισθοδοσία και εκπαίδευση στελεχών.
- Η δραστική μείωση του αποθέματος σε όλα τα στάδια. Τόσο σε πρώτες ύλες και εξαρτήματα όσο σε και σε τελικά προϊόντα ημιέτοιμα και αποθέματα στην παραγωγή (WIP).
- Παραγωγή υψηλής ποιότητας προϊόντων.
- Μείωση του χρόνου προσπέλασης της παραγωγής και εν συνεχεία του συνολικού χρόνου που απαιτείται από την στιγμή που ληφθεί η παραγγελία ως την παράδοση της.
- Απλή διαδικασία προμήθειας μειώνει την πολυπλοκότητα.
